Top Ad unit 728 × 90

ڕێكلامی بازرگانی (5000 / مانگانه‌)

Allow ADS

Please enable / Bitte aktiviere JavaScript!
Veuillez activer / Por favor activa el Javascript![ ? ]

قوتابخانه‌ی سه‌ركرده‌كان

فازڵ جاف:

نووسه‌ر‭ ‬ئه‌كادیمی‭ ‬دكتۆر‭ ‬پیته‌ر‭ ‬ساندگرێن،‭ ‬كتێبێكی‭ ‬به‌‭ ‬ناونیشانی‭ ‬ا‭ ‬Globalinzing Eton‭: ‬A transnational History of Elite Boarding Schools since‭ ‬1857‭ ‬بڵاو‭ ‬كردووه‌ته‌وه‌‭.‬

ئه‌م‭ ‬كتێبه‌‭ ‬له‌‭ ‬بنه‌ڕه‌تدا‭ ‬تێزی‭ ‬دكتۆرانامه‌ی‭ ‬نووسه‌ره‌كه‌یه‌تی،‭ ‬به‌ڵام‭ ‬ناونیشانه‌‭ ‬سوێدییه‌كه‌ی‭ ‬ده‌كرێت‭ ‬به‌م‭  ‬جۆره‌‭ ‬بێت‭: ‬قوتابخانه‌‭ ‬ناوخۆییه‌كانی‭ ‬پێگه‌یاندنی‭ ‬ئیلیتب‭ ‬نوخبه‌ا‭.‬

قوتابخانه‌‭ ‬ناوخۆییه‌كانی‭ ‬سه‌ركرده‌‭ ‬و‭ ‬ئیلیت،‭ ‬له‌‭ ‬سه‌ره‌تادا‭ ‬به‌‭ ‬اقوتابخانه‌‭ ‬گشتییه‌كانب‭ ‬ناو‭ ‬ده‌برا‭.  ‬چونكه‌‭ ‬له‌‭ ‬به‌ریتانیادا‭ ‬به‌‭ ‬سامانی‭ ‬گشتی‭ ‬به‌ڕێوه‌‭ ‬ده‌چوون،‭ ‬بۆیه‌‭ ‬ده‌كرێت‭ ‬بڵێین‭ ‬ناونیشانی‭ ‬اقوتابخانه‌ی‭ ‬گشتیب‭ ‬ناونیشانێكی‭ ‬نه‌گونجاوه‌،‭ ‬چونكه‌‭ ‬ئه‌م‭ ‬قوتابخانانه‌‭ ‬سامانێكی‭ ‬زۆریان‭ ‬تێ‭ ‬ده‌چوو،‭ ‬له‌‭ ‬كاتێكدا‭ ‬كه‌‭ ‬ته‌نیا‭  ‬بۆ‭ ‬چێنێكی‭ ‬تایبه‌ت‭ ‬ته‌رخان‭ ‬كرابوو‭.‬

‭ ‬ئه‌م‭ ‬قوتابخانانه‌‭ ‬به‌‭ ‬درێژایی‭ ‬مێژوویه‌كی‭ ‬دوور‭ ‬و‭ ‬درێژ‭  ‬له‌‭ ‬چه‌ندین‭ ‬وڵاتدا‭ ‬هه‌بوون‭. ‬

‭ ‬له‌‭ ‬سوید،‭ ‬له‌‭ ‬شارۆچكه‌ی‭ ‬سیكتونا‭ ‬قوتابخانه‌یه‌كی‭ ‬له‌و‭ ‬جۆره‌ی‭ ‬به‌ڕێوه‌‭ ‬ده‌چێت‭. ‬هه‌روه‌ها‭ ‬قوتابخانه‌یه‌كی‭ ‬دیكه‌یش،‭ ‬به‌ناوی‭ ‬قوتابخانه‌ی‭ ‬الوندسبێرگب‭.‬

زۆربه‌ی‭ ‬زۆری‭ ‬سیاسه‌توان‭ ‬و‭ ‬به‌ڕێوه‌به‌ره‌‭ ‬باڵاكانی‭ ‬سوید‭ ‬له‌‭ ‬بواری‭ ‬ئابووری‭ ‬و‭ ‬كارگێڕیدا،‭ ‬له‌م‭ ‬قوتابخانانه‌دا‭ ‬په‌روه‌رده‌‭ ‬كراون‭. ‬ئه‌م‭ ‬شێوازه‌،‭ ‬شێوازی‭  ‬پێگه‌یاندنی‭ ‬ئیلیت‭ ‬و‭ ‬ده‌سته‌بژێر،‭ ‬له‌‭ ‬زۆربه‌ی‭ ‬وڵاتانی‭ ‬دیكه‌‭ ‬به‌‭ ‬هه‌مان‭ ‬شێوه‌‭ ‬پیاده‌‭ ‬كراوه‌‭. ‬

له‌‭ ‬قوتابخانه‌‭ ‬ناوخۆییه‌كاندا،‭ ‬قوتابییه‌كان،‭ ‬به‌زۆری‭ ‬كوڕن،‭ ‬كه‌‭ ‬په‌ره‌وه‌ده‌‭ ‬ده‌كران،‭ ‬بۆ‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬له‌‭ ‬ئاینده‌دا‭ ‬ببن‭ ‬به‌‭ ‬ئیلیت‭ ‬و‭ ‬ده‌سته‌بژێر،‭ ‬بۆ‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬ده‌سه‌ڵات‭ ‬بگرنه‌‭ ‬ده‌ست‭ ‬و‭ ‬حوكمڕانی‭ ‬بكه‌ن‭. ‬به‌ڵام‭ ‬له‌وه‌ش‭ ‬گرینگتر‭ ‬ئه‌وه‌یه‌‭ ‬كه‌‭ ‬ئه‌م‭ ‬قوتابخانانه‌‭ ‬كه‌ش‭ ‬و‭ ‬ئه‌تمۆسفیرێكی‭ ‬باشه‌‭ ‬بۆ‭ ‬منداڵی‭ ‬ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان،‭ ‬تاكو‭ ‬باشتر‭ ‬یه‌كتری‭ ‬بناسن‭ ‬وچاكتر‭ ‬ئاشنای‭ ‬یه‌كتر‭ ‬ببن،‭ ‬واته‌‭ ‬بۆ‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬سه‌ركرده‌كانی‭ ‬ئاینده‌،‭ ‬هه‌ر‭ ‬له‌‭ ‬قۆناخێكی‭ ‬زوودا،‭ ‬ببن‭ ‬به‌‭ ‬دۆست‭ ‬و‭ ‬ئاشنای‭ ‬یه‌كتر،‭ ‬پاشتریش‭ ‬له‌‭ ‬بواری‭ ‬كار‭ ‬و‭ ‬حوكمڕانی‭ ‬و‭ ‬سیاسه‌ت‭ ‬و‭ ‬بزنێسدا‭ ‬ئاسانكاری‭ ‬بۆ‭ ‬یه‌كتر‭ ‬بكه‌ن‭. ‬

له‌ناو‭ ‬سیاسه‌تمه‌داران‭ ‬و‭ ‬حوكمڕانانی‭ ‬به‌ریتانیا،‭ ‬ژماره‌یه‌كی‭ ‬زۆر‭ ‬مه‌شق‭ ‬و‭ ‬راهێنان‭ ‬و‭ ‬خوێندنیان‭ ‬له‌و‭ ‬قوتابخانانه‌دا‭ ‬به‌ده‌ست‭ ‬هێناوه‌‭. ‬قوتابخانه‌ی‭ ‬ائیتون‭ ‬كولیژب‭ ‬یه‌كێكه‌‭ ‬له‌‭ ‬قوتابخانه‌‭ ‬ناوخۆییه‌كانی‭ ‬به‌ریتانیا،‭ ‬كه‌‭ ‬هه‌ر‭ ‬بۆ‭ ‬نموونه‌‭ ‬سه‌رۆك‭ ‬وه‌زیرانی‭ ‬به‌ریتانیا‭ ‬داڤید‭ ‬كامیرۆنی‭ ‬تێیدا‭ ‬په‌روه‌رده‌‭ ‬كراوه‌‭.‬

له‌‭ ‬كابینه‌ی‭ ‬1979ی‭ ‬مارگریت‭ ‬تاتچه‌ری‭ ‬سه‌رۆك‭ ‬وه‌زیرانی‭ ‬ئه‌وكاتی‭ ‬به‌ریتانیا،‭ ‬سێ‭ ‬له‌سه‌ر‭ ‬یه‌كی‭ ‬كابینه‌كه‌ی،‭ ‬مه‌شق‭ ‬و‭ ‬راهێنان‭ ‬و‭ ‬خوێندنیانیان‭ ‬له‌‭ ‬قوتابخانه‌ی‭ ‬ائیتۆن‭ ‬كولیژبیان‭ ‬له‌‭ ‬كۆلیژێكی‭ ‬دیكه‌،‭ ‬به‌ده‌ست‭ ‬هێنابوو‭.‬

ئاشكرایه‌‭ ‬كه‌‭ ‬به‌ریتانیا‭ ‬مێژوویه‌كی‭ ‬كۆنی‭ ‬له‌گه‌ڵ‭ ‬قوتابخانه‌‭ ‬ناوخۆییه‌كاندا‭ ‬هه‌یه‌،‭ ‬كۆنترین‭ ‬قۆتابخانه‌ی‭ ‬ناوخۆیی‭ ‬به‌ریتانی،‭ ‬كه‌‭ ‬قوتابخانه‌ی‭ ‬اوینچێسته‌ر‭ ‬كۆلیژبه‌‭ ‬له‌‭ ‬ساڵی‭ ‬1394دا‭ ‬دامه‌زرێنراوه‌،‭ ‬واته‌‭ ‬به‌ریتانیا‭ ‬له‌‭ ‬1394ه‌وه‌‭ ‬مه‌شق‭ ‬و‭ ‬راهێنان‭ ‬به‌‭ ‬سه‌ركرده‌كانی‭ ‬ده‌كات‭.‬

له‌ته‌ك‭ ‬ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان،‭ ‬له‌‭ ‬به‌ریتانیا‭ ‬ساڵانه‌‭ ‬چه‌ند‭ ‬منداڵێكی‭ ‬هه‌ژاریش‭ ‬وه‌رده‌گیرێن‭. ‬منداڵه‌‭ ‬هه‌ژاره‌كان،‭ ‬كه‌‭ ‬له‌و‭ ‬قوتابخانانه‌دا‭ ‬وه‌رده‌گیران،‭ ‬ئه‌وانه‌‭ ‬بوون‭ ‬كه‌‭ ‬بێ‭ ‬ئه‌ندازه‌‭ ‬زیره‌ك‭ ‬و‭ ‬لێهاتوو‭ ‬و‭ ‬به‌هره‌دار‭ ‬بوون‭. ‬بۆ‭ ‬نموونه‌‭ ‬هه‌ردوو‭ ‬قوتابخانه‌ی‭ ‬وینچیستر‭ ‬و‭ ‬ئیتون،‭ ‬حه‌فتا‭ ‬منداڵی‭ ‬هه‌ژاریان‭ ‬وه‌رگرتبوو‭. ‬له‌‭ ‬قوتابخانه‌ی‭ ‬ئیتون‭ ‬نازناوی‭ ‬اقوتابییه‌كانی‭ ‬مه‌لیكبیان‭ ‬له‌‭ ‬قوتابییه‌‭ ‬هه‌ژاره‌كان‭ ‬نابوو،‭ ‬چونكه‌‭ ‬ئه‌و‭ ‬منداڵانه‌‭ ‬له‌سه‌ر‭ ‬ئه‌ركی‭ ‬ته‌واوی‭ ‬مه‌لیكی‭ ‬به‌ریتانیا‭ ‬ده‌یانخوێند‭.‬

زۆربه‌ی‭ ‬ئه‌م‭ ‬قوتابخانانه‌‭ ‬ئه‌ركێكی‭ ‬كۆمه‌ڵایه‌تیی‭ ‬گه‌وره‌تریان،‭ ‬گه‌وره‌تر‭ ‬له‌‭ ‬ئه‌ركی‭ ‬خوێند‭ ‬نو‭ ‬زانست،‭ ‬به‌خۆوه‌‭ ‬گرتبوو،‭ ‬چونكه‌‭ ‬ئه‌م‭ ‬قوتابخانانه‌‭ ‬وه‌كو‭ ‬ئامرازێكی‭ ‬كاریگه‌ر‭ ‬وا‭ ‬بوون،‭ ‬بۆ‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬ئه‌و‭ ‬قوتابییانه‌‭ ‬بگه‌ن‭ ‬به‌‭ ‬پله‌یه‌كی‭ ‬به‌رز،‭ ‬ببن‭ ‬به‌‭ ‬به‌شێك‭ ‬له‌‭ ‬ئیلیت،‭ ‬به‌‭ ‬كه‌سانی‭ ‬كارا‭ ‬له‌‭  ‬حوكمڕانیدا‭. ‬نرخ‭ ‬و‭ ‬باجی‭ ‬دارایی‭ ‬ئه‌م‭ ‬پرۆسه‌یه‌ش‭ ‬زۆر‭ ‬گران‭ ‬بوو،‭ ‬خوێندن‭ ‬له‌و‭ ‬قوتابخانانه‌دا‭ ‬به‌‭ ‬پاره‌‭ ‬و‭ ‬سامانێكی‭ ‬زۆر‭ ‬ئه‌نجام‭ ‬ده‌درا‭.‬

قوتابخانه‌ی‭ ‬داخراو‭ ‬هه‌ر‭ ‬له‌‭ ‬سه‌رتاوه‌،‭ ‬تۆڕێكی‭ ‬پێوه‌ندیی‭ ‬كۆمه‌ڵایه‌تیی‭ ‬گرینگی‭ ‬بۆ‭ ‬ئه‌و‭ ‬قوتابییانه‌‭ ‬ده‌ڕخساند،‭ ‬به‌‭ ‬ئه‌ندازه‌یه‌ك‭ ‬كه‌‭ ‬هه‌موو‭ ‬كه‌سه‌‭ ‬گرینگه‌كانی‭ ‬حوكمڕانی‭ ‬و‭ ‬سیاسه‌ت‭ ‬و‭ ‬كارگێڕی‭ ‬هه‌ر‭ ‬له‌‭ ‬مێردمنداڵییه‌وه‌‭ ‬یه‌كتریان‭ ‬ده‌ناسی‭ ‬و‭ ‬باش‭ ‬ئاشنای‭ ‬یه‌كتری‭ ‬ده‌بوون،‭ ‬له‌‭ ‬ئاینده‌یشدا‭ ‬به‌پێی‭ ‬دروشمی‭ ‬هه‌ڵم‭ ‬بگره‌،‭ ‬تاكو‭ ‬منیش‭ ‬هه‌ڵت‭ ‬بگرم،‭ ‬كارئاسانییان‭ ‬بۆ‭ ‬یه‌كتری‭ ‬ده‌كرد‭.‬

به‌شێك‭ ‬له‌‭ ‬راهێنانه‌كان‭ ‬راهێنان‭ ‬بوون‭ ‬له‌سه‌ر‭ ‬ده‌روونناسی‭ ‬و‭ ‬ره‌هه‌نده‌كانی‭ ‬كه‌سایه‌تی،‭ ‬قوتابی‭ ‬فێر‭ ‬ده‌كرا،‭ ‬چۆن‭ ‬له‌‭ ‬رووی‭ ‬كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌‭ ‬هه‌ڵسوكه‌وت‭ ‬بكات،‭ ‬چۆن‭ ‬هونه‌ری‭ ‬ئه‌تیكێت‭ ‬و‭ ‬پرۆتۆكۆل‭ ‬پیاده‌‭ ‬بكات‭. ‬قوتابییه‌كان‭ ‬فێری‭ ‬ئه‌و‭ ‬كۆدانه‌‭ ‬ده‌كران،‭ ‬كه‌‭ ‬له‌‭ ‬حوكمرانی‭ ‬و‭ ‬بزنێسدا‭ ‬گرینگن،‭ ‬ئه‌و‭ ‬هه‌سته‌یان‭ ‬له‌لا‭ ‬دروست‭ ‬ده‌كردن،‭ ‬كه‌‭ ‬ئه‌وان‭ ‬له‌‭ ‬ئاینده‌دا،‭ ‬ده‌بن‭ ‬به‌‭ ‬كه‌سانی‭ ‬خاوه‌ن‭ ‬پله‌‭ ‬و‭ ‬پایه‌ی‭ ‬به‌رز‭  ‬و‭ ‬حوكم‭ ‬ده‌گرنه‌‭ ‬ده‌ست‭.‬

به‌‭ ‬بۆچوونی‭ ‬مێژوونوووسی‭ ‬فره‌نسی‭ ‬اهیپۆلیت‭ ‬تاینب‭ ‬به‌ریتانیا‭ ‬توانی‭ ‬له‌‭ ‬رێگه‌ی‭ ‬ئه‌م‭  ‬قوتابخانانه‌وه‌‭ ‬چینێكی‭ ‬به‌هێزی‭ ‬ده‌سه‌ڵاتداران‭ ‬پێك‭ ‬بهێنێت‭ ‬له‌‭ ‬وڵاتدا‭. ‬پاشتر‭ ‬ئه‌م‭ ‬مۆدێله‌‭ ‬له‌‭ ‬ساڵانی‭ ‬1800‭ ‬له‌‭ ‬فره‌نساییشدا‭ ‬ته‌شه‌نه‌ی‭ ‬كرد‭.‬

بۆ‭ ‬نموونه‌‭ ‬موحه‌مه‌د‭ ‬ره‌زاشای‭ ‬په‌هله‌وی،‭ ‬شای‭ ‬ئێران،‭ ‬له‌‭ ‬قوتابخانه‌یه‌كی‭ ‬ناوخۆ‭ ‬له‌‭ ‬سویسرا‭ ‬بۆ‭ ‬حوكمڕانی‭ ‬و‭ ‬ده‌سه‌ڵات‭ ‬راهێنراو‭ ‬بوو‭.‬

كه‌‭ ‬پارتی‭ ‬سۆسیالیستی‭ ‬نه‌ته‌وه‌یی‭ ‬ئه‌ڵمانی‭ ‬حوكمی‭ ‬گرته‌‭ ‬ده‌ست،‭ ‬هه‌ر‭ ‬زوو‭ ‬بیریان‭ ‬له‌‭ ‬دامه‌زراندنی‭ ‬قوتابخانه‌ی‭ ‬ناۆخۆ‭ ‬كرده‌وه‌،‭ ‬ئه‌وان‭ ‬یه‌كسه‌ر‭ ‬به‌دوای‭ ‬مۆدێلێكدا‭ ‬ده‌گه‌ڕان‭ ‬بۆ‭ ‬په‌روه‌رده‌كردنی‭ ‬ئیلیتی‭ ‬ئاینده‌ی‭ ‬نازیه‌ت‭. ‬ساڵی‭ ‬1934‭ ‬یه‌كه‌م‭ ‬سێ‭ ‬قوتابخانه‌یان‭ ‬دامه‌زراند،‭ ‬بایه‌خدان‭ ‬به‌‭ ‬وه‌رزش‭ ‬و‭ ‬راهێنانی‭ ‬جه‌سته‌‭ ‬و‭ ‬كاری‭ ‬فیزیكی،‭ ‬له‌‭ ‬پرۆگرامی‭ ‬پێگه‌یاندنی‭ ‬قوتابییه‌كاندا‭ ‬پایه‌ی‭ ‬یه‌كه‌می‭ ‬هه‌بوو،‭ ‬ئه‌مجا‭ ‬بیرۆكه‌ی‭ ‬ئه‌وه‌یان‭ ‬له‌‭ ‬مێشكی‭ ‬قوتابییه‌كاندا‭ ‬ده‌چه‌سپاند‭ ‬كه‌‭ ‬ئه‌وان‭ ‬له‌‭ ‬ئاینده‌دا‭ ‬ده‌بن‭ ‬به‌‭ ‬ده‌سه‌ڵاتدار‭ ‬و‭ ‬وڵات‭ ‬ده‌به‌ن‭ ‬به‌ڕێوه‌‭.‬

ئه‌وه‌ی‭ ‬جێگه‌ی‭ ‬سه‌رسڕمانه‌‭ ‬ئه‌وه‌یه‌‭ ‬كه‌‭ ‬قوتابییه‌‭ ‬به‌ته‌مه‌نه‌كان‭ ‬له‌‭ ‬قوتابخانه‌كانی‭ ‬به‌ریتانیادا،‭  ‬بچووكه‌كانیان‭ ‬كۆنتڕۆڵ‭ ‬ده‌كرد‭ ‬و‭ ‬فه‌رمانیان‭ ‬به‌سه‌ردا‭ ‬ده‌دان،‭ ‬به‌‭ ‬ئه‌ندازه‌یه‌ك‭ ‬كه‌‭ ‬هه‌ندێك‭ ‬جار‭ ‬سزای‭ ‬جه‌سته‌ییشیان‭ ‬به‌كار‭ ‬ده‌هێنا‭. ‬به‌ڵام‭ ‬له‌‭ ‬قوتابخانه‌كانی‭ ‬نازییه‌كاندا‭ ‬ته‌نیا‭ ‬مامۆستایان‭ ‬ئه‌م‭ ‬مافه‌یان‭ ‬هه‌بوو‭.‬

وه‌كو‭ ‬ده‌رئه‌نجام‭ ‬دكتۆر‭ ‬ساندگرێن‭ ‬پێمان‭ ‬ده‌ڵێت‭:  ‬ئه‌م‭ ‬قوتابخانانه‌‭ ‬له‌لایه‌كه‌وه‌‭ ‬ئه‌ركی‭ ‬په‌روه‌رده‌ییان‭ ‬هه‌یه‌،‭ ‬له‌لایه‌كی‭ ‬دیكه‌وه‌،‭ ‬قوتابییه‌كان‭ ‬له‌سه‌ر‭ ‬ئه‌وه‌‭ ‬را‭ ‬ده‌هێنن،‭ ‬كه‌‭ ‬چۆن‭ ‬له‌‭ ‬ئاینده‌دا‭ ‬ببن‭ ‬به‌‭ ‬به‌شێك‭ ‬له‌‭ ‬ئیلیت‭ ‬و‭ ‬ده‌سه‌ڵاتدار‭ ‬و‭ ‬حوكمڕان،‭ ‬كه‌‭ ‬چۆن‭ ‬هه‌ر‭ ‬له‌‭ ‬سه‌ره‌تاوه‌‭ ‬ئاشنای‭ ‬منداڵ‭ ‬ده‌وڵه‌مه‌ند‭ ‬و‭ ‬ده‌سه‌ڵاتداران‭ ‬ببن،‭ ‬كه‌‭ ‬له‌‭ ‬ئاكامدا،‭ ‬كاتێك‭ ‬كه‌‭ ‬ده‌گه‌نه‌‭ ‬ده‌سه‌ڵات،‭ ‬له‌‭ ‬سیاسه‌ت‭ ‬و‭ ‬كاروباری‭ ‬بزنێسدا،‭ ‬پشتی‭ ‬یه‌كتر‭ ‬ده‌گرن،‭ ‬هاریكاریی‭ ‬یه‌كتر‭ ‬ده‌كه‌ن‭.‬



نووسراوه‌ له‌لایه‌ن
Parwarday Maxmur

قوتابخانه‌ی سه‌ركرده‌كان Reviewed by Xwendga Kurdish on 10:33:00 ص Rating: 5

ليست هناك تعليقات:

نموذج الاتصال

الاسم

بريد إلكتروني *

رسالة *

يتم التشغيل بواسطة Blogger.